Module 1
HSP bij brugklassers: herkennen en begrijpen
Na deze module weet jij:
- Wat hooggevoeligheid (HSP) precies inhoudt bij kinderen rond de brugklasleeftijd
- Welke uitdagingen dit kan opleveren in deze overgangsfase
- Waarom erkenning, herkenning en acceptatie van hooggevoeligheid zo belangrijk is
Wat is hooggevoeligheid?
Hooggevoelig, hoogsensitief, ik gebruik de termen door elkaar en het komt op hetzelfde neer. Ben je hooggevoelig, dan ben je niet de enige, maar behoor je ook niet tot de meerderheid. Ongeveer 20% van de bevolking is hooggevoelig. In tegenstelling tot wat er soms gedacht wordt, is het geen stoornis of ziekte, maar een erfelijke eigenschap. Een eigenschap die je het beste zou kunnen uitleggen als een ander soort bedrading in je brein.
Hooggevoeligheid komt in alle soorten en maten voor en iedere HSP-er is dan ook uniek. Toch zijn er een aantal kenmerken die veel voorkomen bij hoogsensitieve mensen. De grondlegger van de theorie over hooggevoeligheid, de Amerikaanse psychologe Elaine Aron, omschrijft deze kenmerken als DOES:
Diepgaande verwerking, Overprikkeling, Emotionele sensitiviteit en Sensorische sensitiviteit.
Dit filmpje van de Universiteit Nederland geeft een heel duidelijk beeld van wat hooggevoeligheid is.
Uitdagingen in de brugklas
Kijkend naar de kenmerken hierboven kun je je misschien voorstellen dat met name de diepgaande verwerking en overprikkeling kunnen leiden tot uitdagingen voor jouw brugklasser.
Een paar voorbeelden:
D: de brugklas levert een hoop nieuwe prikkels op: nieuwe kinderen, grote klassen, drukke gangen, een hoop nieuwe regels, steeds een andere docent, huiswerk, toetsweken.... Alles is nieuw.
Wetend dat jouw hooggevoelige kind dieper verwerkt, zorgt dit ervoor dat al deze nieuwe informatie een vol hoofd oplevert. Want waar een ander zich ogenschijnlijk makkelijk door de eerste periode heen beweegt, analyseert een hooggevoelig kind (onbewust) elk nieuw stukje informatie. En dat alles moet een plekje krijgen in dat overvolle hoofd.
O: een hooggevoelig kind krijgt zoveel meer prikkels en informatie binnen dan een niet-HSP-er.
Stel je voor dat je kind door een drukke gang loopt. De drukte is een prikkel, je ruikt verschillende (niet altijd prettige puber-)geuren, de lichten zijn fel, er is veel geluid door de vele leerlingen en je voelt de druk om op tijd in het volgende klaslokaal te komen.
Alleen al door dit alles op te schrijven, voel ik de hoeveelheid aan prikkels al. En jouw hooggevoelige kind? Die zit daar midden in.
Daarnaast kan er ook druk ontstaan door nieuwe verwachtingen. Er wordt van je verwacht dat je je huiswerk netjes maakt, alle juiste spullen bij je hebt en dat je voor een toetsweek je planning op orde hebt en dan liefst ook nog goede resultaten behaalt. Dit verwachtingspatroon levert ook weer prikkels op en zo is het cirkeltje van overprikkeling al snel rond.
E: Met de overgang naar de middelbare school gaat vaak ook een beginnende puberteit gepaard. Een periode waarin veel gebeurt in het lijf en hoofd van je kind. Ook een periode waarin veel naar elkaar gekeken wordt en de onderlinge dynamiek in groepjes niet altijd prettig is.
Jouw hooggevoelige kind, met al zijn of haar empathie, kan hier behoorlijk last van hebben. Hoe je hierin toch jezelf blijft, is een kunst op zich.
S: Superfijn als je alles waarneemt en elk detail ziet! Het geeft je een hoop informatie die andere kinderen missen. Maar toch kan het jouw brugklasser ook wel eens in de weg zitten.
Zit je op een verkeerde plek in het lokaal, bijvoorbeeld midden in de groep, dan zie je alles, hoor je alles en dat komt je concentratie vaak niet ten goede. Ook bij het leren zie ik vaak dat kinderen verdwalen in details en moeite hebben om de hoofdlijnen uit de stof te halen. Want ja, alles is toch belangrijk?
Hoe merk je dat jouw kind last heeft van zijn hooggevoeligheid?
Misschien heb je ook op de basisschool al ervaren dat je kind soms last heeft van zijn of haar hooggevoeligheid. En misschien is het tot nu allemaal heel beperkt gebleven, omdat het zo fijn gestructureerd was, overzichtelijk en bekend.
De praktijk laat zien dat met name overprikkeling een last is binnen hooggevoeligheid. De een uit dit door woede-aanvallen. Door het niet tijdig kunnen verwerken van prikkels loopt de emmer over en schiet een kind in een oer-reactie. Tijdens zo'n bui kan een kind alleen maar boos zijn en niet meer redelijk denken.
Bij de ander (vaak meisjes) zie je teruggetrokken gedrag bij overprikkeling. Zij sluiten zich af van alles en iedereen en vertoeven meer tijd op hun kamer dan voorheen. Het is dan soms moeilijk om contact te krijgen, omdat hun hoofd zo vol zit dat alles te veel voelt.
Ook piekeren, vermoeidheid en lichamelijke klachten (vaak uit zich dit in hoofdpijn en buikpijn) kunnen duiden op moeite met het omgaan met de gevoeligheid.
Het belang van erkenning, herkenning en acceptatie
Als ouders wil je een veilige basis bieden voor je kind. Is je kind hooggevoelig dan is het essentieel dat datgene wat je overdraagt aan je kind ook overeenkomt met hoe je daar echt over denkt. Je gedachten, gevoel en gedrag moeten met elkaar in overeenstemming zijn. Zeggen dat iets niet erg is, maar ondertussen vinden dat je kind zich aanstelt, is mega verwarrend voor een hooggevoelig kind. Ze voelen feilloos aan dat je je irriteert en raken in de war doordat je iets anders zegt. Dit kan gevolgen hebben voor hun zelfbeeld, omdat ze gaan twijfelen of hun gevoel wel juist is. Dat wil je niet. Wat werkt wel:
01
Erkennen
Het erkennen van hooggevoeligheid bij je kind is essentieel. Geen ruimte geven aan die eigenschap betekent eigenlijk dat je een deel van je kind geen aandacht geeft en misschien zelfs wel ontkent.
Tegelijkertijd is hooggevoeligheid maar één van de eigenschappen en beschikt jouw kind nog over veel meer talenten en kwaliteiten die hem of haar uniek maken.
02
Herkennen
Door de hooggevoeligheid en de specifieke uitingen hiervan te herkennen bij jouw kind kun je jouw zoon of dochter beter supporten. Je kunt helpen om de week zo in te richten dat je kind daarbij gebaat is en voldoende rust- en oplaadmomenten heeft.
Daarnaast herken je makkelijker wanneer je kind richting overprikkeling gaat en kun je daar beter in ondersteunen.
Door je kind hierop te wijzen en hier samen actief mee aan de slag te gaan, leer je jouw kind bovendien ook wat voor hem of haar werkt.
03
Accepteren
Misschien wel de allerbelangrijkste van deze drie stappen. Accepteer dat je kind wat anders bedraad is en iets anders nodig heeft om te floreren.
Een hooggevoelig kind vertellen dat het overgevoelig is, zich niet moet aanstellen en 'anderen kinderen doen het toch ook'...... Het is niet helpend voor je kind.
Appels vergelijk je ook niet met peren en besef vooral dat er aan die hooggevoeligheid een hoop mooie dingen verbonden zijn. Denk aan het oog voor details, oprechte complimenten, sterk rechtvaardigheidsgevoel, het vermogen om je in te kunnen leven in een ander en enorme creativiteit!
Versterk het zelfbeeld van je kind door je te richten op die mooie kanten en ondersteuning te bieden daar waar nodig is.
Vragen om te reflecteren
Nu je wat meer weet over hooggevoeligheid is het fijn om eens te kijken hoe het bij jouw zoon of dochter in elkaar zit.
- Welke kenmerken van hooggevoeligheid herken je bij jouw kind?
- Welke kenmerken zijn voor mijn kind positief?
- Welke kenmerken heeft mijn kind 'last' van?