Module 2
Omgaan met prikkels, spanning en stress
Na deze module weet je:
- Wat prikkels zijn
- Wat de link is tussen spanning, stress en prikkels
- Hoe jij kunt ondersteunen bij het ontprikkelen na een pittige schooldag
Wat zijn prikkels?
Prikkels zijn kleine stukjes informatie die de hele dag langskomen. Veel informatie komt binnen via je zintuigen, dit zijn de externe prikkels. Denk aan geuren, geluiden, alles wat je ziet en wat je voelt op je huid.
Daarnaast zijn er ook interne prikkels. Zo heeft je kind waarschijnlijk veel gedachten en voelt het veel. Maar ook honger, dorst, het koud of juist warm hebben zijn interne prikkels.
Naast interne en externe prikkels heb je ook nog een verschil tussen fijne en vervelende prikkels. Je lievelingsmuziek is een fijne prikkel, maar het geluid van een drilboor terwijl jij probeert je boek te lezen, is hartstikke irritant. De geur van verse appeltaart: heerlijk! Een hele fijne prikkel, maar de geur van hondenpoep die onder je schoen geplakt zit? Minder fijn.
Zo zie je dat er verschillende prikkels zijn waarbij de ene prikkel een fijn gevoel oproept en de andere prikkel verdriet, irritatie, boosheid of angst.
Op ontdekking!
Bedenk eens wat voor jouw kind fijne prikkels zijn en welke prikkels irritant zijn. Download de print-versie onder aan de pagina. Je kunt ook eerst zelf invullen wat jij bij je kind ziet om hem daarna samen met je kind in te vullen! Zo heb je meteen een mooi gesprek over prikkels.
Waarom is een hooggevoelig kind snel overprikkeld?
Denk nu nog eens terug aan het filmpje uit de eerste module. Hier zag je in het beeld met de zeef dat hooggevoelige mensen meer prikkels en dus informatie binnen krijgen dan niet-hooggevoelige mensen.
Ik leg het aan kinderen meestal uit als een liftdeur die bijna altijd open staat. Normaal gesproken gaat de liftdeur alleen open als er een prikkel op de knop drukt die belangrijk voor jou is op dat moment.
Zo niet, dan gaat de prikkel voorbij en blijft jouw deur gesloten. Maar bij een hooggevoelig brein gaat die liftdeur dus veel te vaak open en stappen er ook prikkels in jouw lift die eigenlijk niet relevant zijn. Je begrijpt misschien wel dat dit aardig vermoeiend kan zijn en leidt tot het bekende volle hoofd.
Foto: Pixababy - Mahbub Hassan ➡
Prikkels en een brugklasser
In de vorige module beschreef ik al hoe je overprikkeling kunt herkennen. Nog even om het op te frissen:
- Boze buien
- Terugtrekken
- Fysieke klachten als buikpijn en hoofdpijn
- Korte lontjes en huilbuien kunnen ook signalen zijn
Bedenk je goed dat de overprikkeling vaak pas zichtbaar wordt wanneer je kind thuis is. Op school en bij vrienden zal dit waarschijnlijk niet tot uiting komen. Een kind (zeker een hooggevoelige variant) laat ook vaak sociaal wenselijk gedrag zien en op school wordt het vaak niet zo gewaardeerd als je even lekker uit je plaat gaat. Dat sparen ze op voor thuis. Aan jou de dankbare taak om je kind daarna weer bij elkaar te vegen....
Wat kun je doen bij overprikkeling?
Tja, eigenlijk niet zoveel en dat is ook meteen de sleutel. Wanneer je een overprikkeld kind thuis hebt (lees: boos, verdrietig, hysterisch of juist teruggetrokken), is het de kunst om er te zijn zonder je op te dringen. Wat helpt is:
- Als jij rustig blijft en zeker niet mee gaat schreeuwen
- Om niet aan te dringen op een gesprek op dat moment
- Om je kind ruimte te geven
Is je kind weer relaxed, dan kun je het gesprek aangaan en samen bespreken wat er aan de hand was.
Een top combinatie: stress en prikkels
Stress en spanning. Een beetje is prima en kan je zelfs tot grote prestaties tillen. Maar teveel is voor niemand grappig. Over het algemeen hebben hooggevoelige kinderen als eigenschap dat ze graag alles goed willen doen. Ze willen goed presteren op school, ze willen geliefd zijn als vriend of vriendin en hebben vaak een neiging tot perfectionisme. Dit kan al snel spanning en stress opleveren.
Maar wat nou zo vervelend is: diezelfde spanning gaat gepaard met veel gevoelens en gedachten. En die twee vallen dan weer in de categorie interne prikkels.... Veel spanning en stress levert dus meer prikkels op en daarmee is de kans op overprikkeling ook veel groter. Overprikkeling kan vervolgens weer veel onrust en een gestresst gevoel opleveren en zo is het cirkeltje weer rond. Stress, spanning en prikkels zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
In de brugklas zijn er ook meer dan genoeg stressmomentjes te vinden en zeker de eerste periode kan erg spannend zijn. Ik benoemde het al eerder: alles wat nieuw is, kan spannend zijn. Zeker in combinatie met 'het graag goed willen doen' is dit een goed recept voor stress.
Merk je dat je kind vaak last heeft van spanning en stress dan is het fijn om ze te leren dat je ademhaling je beste vriend is! Je hebt hem altijd bij en je ademhaling helpt je om weer rustig te worden in je lijf én in je hoofd. Een fijne oefening is de volgende:
ADEMHALINGSOEFENING:
Ga lekker zitten, het liefst met je rug recht en ontspan je gezicht en je schouders. Als je het fijn vindt, doe je je ogen dicht. Maar dat is in een les misschien niet zo handig.
Breng je aandacht naar je ademhaling en kijk of je kunt voelen waar die zit. Hoog of laag? Voel je je buik op en neer gaan of juist je borst? Of je middenrif?
Probeer je te concentreren op je uitademing en deze zo lang mogelijk te maken. Leg je handen op je buik en probeer naar je handen toe te ademen. Hoe lager je ademhaling des te meer je in je lijf 'zakt'. Hierdoor wordt je hoofd rustiger en je lijf uiteindelijk ook!
TIP: Deze oefening werkt ook voor ouders die gespannen zijn!
Hoe ondersteun je jouw kind?
Je weet nu weer een stuk meer over prikkels en wat er gebeurt in het lijf en hoofd van je brugklasser. Zeker als er veel gebeurt, kan je kind jouw ondersteuning goed gebruiken. Denk eens na over de volgende vragen en vul (samen) de download in:
- Van welke soort prikkels lijkt jouw kind het meeste last te hebben?
- Wat helpt je kind te ontspannen?
- Wat doe jij als je kind overprikkeld raakt? Is dit helpend of zou je nog iets anders kunnen doen?