Module 3
Hoe communiceer ik met mijn hooggevoelige brugklasser?
Na deze module weet je:
- Waarom communicatie met een hooggevoelig kind anders werkt
- Hoe je écht kunt luisteren
- Wat valkuilen kunnen zijn en welke tools je kunt inzetten voor een fijne communicatie
Wat maakt de communicatie met een HSP-er anders?
Communicatie is een uitdaging. Dat geldt voor velen van ons. Maar communicatie met een HSP-er werkt vaak net wat anders.
Omdat een hooggevoelig kind zo sensitief is voor gevoelens, sfeer en non-verbale signalen halen ze heel veel informatie uit communicatie. Jij denkt misschien dat je rustig praat, maar een hooggevoelig kind kan precies aan jouw stem horen hoe de vlag er bij hangt. Ook al ben jij je daar zelf (nog) niet van bewust.
Zo werd ik laatst 'aangesproken' door mijn jongste. Ik dacht heel rustig een vraag te stellen waarop mijn zoon mij vroeg waarom ik boos was. Mijn eerste (een beetje geïrriteerde) reactie was dat ik helemaal niet boos was. Totdat ik mezelf dwong om eerlijk te kijken naar wat er gebeurde. Hij had gelijk, ik was boos.... Ik was moe, hij reageerde niet meteen op mijn vraag, ik vroeg het nog een keer. En die tweede keer was inderdaad met een lichte boosheid in mijn stem. Mooie spiegel weer, want ik was me er nog niet zo bewust van dat ik moe was en wat bozig reageerde......
Hoe je iets zegt
Bij het communiceren met een hooggevoelig kind speelt niet alleen je stem een rol, maar ook je energie en lichaamstaal. Kijk het filmpje (klik op het logo) hiernaast eens over wat jouw lichaam de ander vertelt.
Je stemgeluid, energie en lichaamstaal zijn dingen waar je je misschien niet altijd bewust van bent, maar wat voor de ander veel informatie geeft en tegelijkertijd ook verwarrend kan zijn.
Bij hooggevoeligheid zijn er twee factoren die zwaar wegen en waar je in je communicatie rekening mee kunt houden:
- congruent zijn
- afwijzingsgevoeligheid
Congruent zijn
Wat bedoelen we met congruent zijn?
Dit betekent dat wat je zegt, overeenkomt met je gedachten, gevoel en gedrag. Een voorbeeld:
Een hooggevoelige leerling komt 's ochtends in de klas. Hij merkt aan alles dat er iets is met de docent en dat deze niet in goede doen is. Uit interesse vraagt de leerling of alles wel oké is waarop de docent reageert dat alles prima is.
Die leerling gaat twijfelen aan zichzelf, want hij voelt en ziet toch dat er iets is. Maar ja, als de docent zegt dat er niets aan de hand is, zal zijn gevoel wel niet kloppen. Misschien hebben ze als klas wel iets niet goed gedaan. Of erger nog gaat deze leerling denken dat hij iets verkeerds heeft gezegd of gedaan.
En dat is zo jammer! Want de sterke intuïtie van deze leerling, het kunnen lezen van lichaamstaal en het aanvoelen van de emoties van de docent is natuurlijk een hele mooie kant van de gevoeligheid van deze leerling.
Tip voor de docent:
Wat deze docent anders zou kunnen doen, is aangeven dat hij inderdaad niet helemaal fit is, slecht geslapen heeft of niet helemaal lekker in zijn vel zit (hij hoeft echt niet tot in detail te vertellen wat er aan de hand is). Zo weet de leerling dat het niet aan hem ligt, maar dat zijn gevoel wel degelijk klopt!
Dit geldt natuurlijk net zo goed voor de communicatie vanuit jou als ouder. Wees eerlijk,open en doseer wat je kunt delen. Maar wegstoppen hoe het met je gaat, werkt niet. Je kind voelt het toch wel.
Afwijzingsgevoeligheid
HSP-ers hebben over het algemeen een grotere kans om afwijzingsgevoeligheid te ontwikkelen. Mede door de diepgaande verwerking van negatieve ervaringen is er een grote kans dat een HSP-er zich snel afgewezen voelt. Het brein van een hooggevoelig persoon geeft vaak meer gewicht en aandacht aan een negatieve gebeurtenis dan een typisch brein. Dit maakt dat een HSP-er gevoelig is voor afwijzing en zich hier soms ook naar gaat gedragen. Denk aan aangepast gedrag (om maar niet afgewezen te worden) en vermijding van situaties om negatieve ervaringen te vermijden.
Stel je voor:
Jouw hooggevoelige zoon heeft op de basisschool een periode gehad waarin het niet zo goed lukte om aan te sluiten bij de groep. Dan kun je je voorstellen dat dit gevolgen heeft voor de manier waarop hij naar de nieuwe setting kijkt op een middelbare school. Want welke garantie heeft hij dat hij daar wel fijn in een groep wordt opgenomen? Dat hij nieuwe vrienden maakt? Misschien vinden ze hem daar ook wel vreemd en valt hij buiten de boot.
Dit soort gedachten en overtuigingen kunnen ervoor zorgen dat hij gaat pleasen en dingen gaat doen die misschien niet bij hem passen. Alleen maar om er bij te horen. In combinatie met een beginnende puberteit, waarin sowieso erg naar elkaar gekeken wordt en het belangrijk is dat je erbij hoort, is dit een risico. Zijn gedrag kan hierdoor veranderen en hij raakt dan steeds verder weg van zijn eigenlijke ik.
Goede begeleiding hierin en het werken met overtuigingen en belemmeringen kan helpend zijn om de afwijzingsgevoeligheid beter te begrijpen en hier meer controle op te krijgen. Saskia Klaaysen maakte hier een mooi filmpje over waar het begrip afwijzigingsgevoeligheid super goed uitgelegd wordt.
Hoe zorg ik voor een veilige communicatie?
Communiceren met een hooggevoelig persoon vergt wat aandacht. Dat is duidelijk inmiddels. Maar hoe zorg je ervoor dat de ander zich echt gehoord voelt? En hoe zorg je ervoor dat je brugklasser met je in contact blijft? Communiceer je niet congruent dan kan dit het (zelf)vertrouwen schaden en ben je heel hard in je communicatie dan haakt een hooggevoelig persoon zeker af.
Op onderstaande afbeelding vind je wat tips die je ook als praatplaat kunt gebruiken in een gesprek met je kind. Vraag bijvoorbeeld eens wat voor jouw kind een fijn moment is om even de dag te bespreken. Zo verval je niet in aannames ('dat is toch fijn meteen na school!'), maar check je bij je kind wat voor hem of haar écht werkt.
De praatplaat kun je ook downloaden hieronder om als geheugensteuntje ergens op te hangen!
Echt luisteren, hoe doe je dat?
4 tips om echt te luisteren naar je brugklasser
01 NIVEA
Ofwel Niet Invullen Voor Een Ander.
Oordeel niet, bepaal niet voor de ander in hoe het voelt. Niets vervelender dan iemand die denkt te weten hoe dat is voor je, terwijl jij dit totaal anders voelt.
02 FIX NIKS
Als ouder wil je dat het goed gaat met je kind.
Logisch. En toch, probeer in het gesprek met je kind niks te fiksen. Draag geen oplossingen aan, maar stel vragen. Zo komt je kind zelf tot een idee dat voor hem of haar kloppend voelt.
03 STILTES
De kracht van ruimte en stiltes.
Iedereen die het regelmatig doet, weet het. In de stilte ligt het verborgen. Datgene waar het echt om gaat. Dus geef je kind ruimte om te vertellen, laat regelmatig een stilte vallen en het hete hangijzer wordt vanzelf duidelijk wanneer jouw kind er klaar voor is.
04 EMOTIES
Maak ruimte voor gevoelens.
Als je echt goed luistert naar je kind let je ook op zijn lichaamstaal. Gebruik dit en stel open vragen om samen te onderzoeken wat er speelt bij je kind. 'Ik zie dat je in je handen knijpt, kan het zijn dat je het spannend vindt?'
Reflecteren op jouw communicatie
Misschien wel één van de grootste uitdagingen: communiceren. Jij hebt nu in elk geval weer een hoop handvatten om in verbinding te kunnen communiceren met je brugklasser. Voor extra reflectie en inzichten in je huidige manier van communiceren kun je aan de slag met de opdrachten hiernaast. Hieronder vind je de download van de praatplaat.
Mini-challenge:
Daag jezelf uit en gebruik vandaag één zin waardoor de ander weet dat je echt luistert en niks aan het oplossen bent.
In de spiegel:
Kijk eens kritisch naar situaties waarin je communicatie (met je kind of met iemand anders) niet zo lekker liep. Wat gebeurde er, wat ging er goed en wat had je graag anders gedaan?
Gebruik het werkblad om in te vullen. Als je dit vaker invult, kun je wellicht een patroon in je communicatie ontdekken waar je mee aan de slag kunt.