Onzekerheid bij hooggevoelige kinderen is geen toeval. Dit zit erachter en wat helpt.

Herkenbaar? Je hooggevoelige kind twijfelt constant aan zichzelf, vergelijkt zich steeds met anderen en heeft weinig zelfvertrouwen om nieuwe dingen aan te gaan. Lees hier waarom dit gebeurt en wat kan helpen!

Nog een keer, nog één keer en vooruit nog een laatste keer

Mijn dochter had een presentatie. En omdat dit voor haar enorm spannend is én ze het graag heel goed wil doen, had ze zich tot in de puntjes voorbereid. Ze kon haar presentatie van voor tot achter opdreunen en kon hem wel dromen. En toch, voor de zekerheid, nog een keertje oefenen. “Wil jij luisteren mama?” Tuurlijk, ik luister wel. Uiteraard was dit perfect in orde en dat gaf ik haar als feedback terug: niks om je zorgen over te maken, je doet het super goed.

En toch: 'Ik ga hem toch nog een laatste keer oefenen. En dan zet ik morgenochtend mijn wekker iets eerder om nog een keer te oefenen….'

Ik zou willen zeggen dat ik dit niet herken, maar niets is minder waar. Want ook ik oefende (yep, oefende, working on it!) tot in den treure als ik een examen had, een presentatie, een workshop of een voorlichting. Ook al wist ik dat ik het eigenlijk al lang kon.

En toch, ook al is het zo herkenbaar, zou ik willen dat mijn kinderen hier minder last van hebben. Omdat ik inmiddels heb geleerd en ervaren heb dat deze mate van onzekerheid vaak onevenredig groot is.

Waar komt deze onzekerheid toch vandaan?

Onzekerheid bij hsp’ers heeft verschillende oorzaken.  

Diepe verwerking en subtiele waarnemingen

Ben je hooggevoelig, dan verwerk je alles wat er gebeurt diepgaand. Dat betekent dat je hersenen alle gebeurtenissen grondig en van alle kanten bekijken. Hsp’ers zijn heel goed in kauwen. Daarmee bedoel ik dat de dag altijd uitgebreid geëvalueerd wordt. Gesprekken herhalen zich in je hoofd en vragen als ‘wat bedoelde ze daar eigenlijk mee?’ of ‘waarom keek ze zo raar toen ik dat zei?’ kunnen je urenlang uit je slaap houden.

Tel daar bovenop dat hsp’ers alles zien en voelen. Een lichaamshouding die uitstraalt ‘ik luister voor de vorm, maar het interesseert me niet zo wat je vertelt’. Een boze stem van een ouder die zegt ‘nee, ik ben echt niet boos’. Een hooggevoelig kind weet wel beter.

Je anders voelen

Veel hsp’ers voelen zich al van jongs af aan anders dan leeftijdsgenoten. Ze krijgen vaak te horen dat ze te gevoelig zijn, zich niet aan moeten stellen en dingen gewoon moeten doen, want ja, anderen doen dat toch ook? Hierdoor wordt hun onzekerheid vaak en veelvuldig gevoed. En tadaa, ja daardoor loop je niet over van zelfvertrouwen. 

Bovendien merken ze vaak dat ze sneller ‘vol’ zitten dan andere kinderen, geraakt worden door emoties die anderen niet lijken te hebben en anders denken. Als je hier als ouder geen context aan geeft, denk je als kind al snel dat het aan jou ligt en dat er iets mis is met je.

De signalen: hoe herken je onzekerheid bij een hooggevoelig kind?

Onzekerheid ziet er niet bij elk kind hetzelfde uit. Een aantal herkenbare signalen:

• Veel twijfelen voordat iets geprobeerd wordt ("ik kan het toch niet")
• Zich constant vergelijken met broertjes, zusjes of klasgenoten
• Extreem gevoelig zijn voor kritiek of correctie, ook als dat goed bedoeld is
• Perfectionisme: liever niets doen dan iets "verkeerd" doen
• Je anders voordoen dan dat je je voelt, om maar niet op te vallen
• Fysiek terugtrekken: stiller worden, zich afzonderen op het schoolplein, in de klas of thuis
• Faalangst bij toetsen, spreekbeurten of nieuwe situaties

Iedereen is natuurlijk anders, ook al is hooggevoeligheid de gemene deler. In plaats van dat je kind zich terugtrekt, kan hij zich juist ook uiten door woedeaanvallen of bij alles in de weerstand te schieten.

Wat meestal niet werkt

Veel standaard adviezen zijn niet gemaakt voor hooggevoelige kinderen en werken juist averechts.

'Gewoon vaker doen, dan wordt het vanzelf makkelijker.'

Voor een hooggevoelig kind is gewoon doen zonder begeleiding en verwerkingstijd vaak overprikkelend en niet helpend. Je kind wordt dan alleen maar onzekerder. 
Gewoon doen, is sowieso ingewikkeld voor een hsp’er 😉. Want weet je hoeveel vragen, overwegingen en gedachten er vooraf gaan aan ‘gewoon doen’?

'Stel je niet zo aan, het is toch niet zo erg.'

Wat voor een ander kind klein is, voelt voor een hooggevoelig kind vaak heel groot. Juist vanwege de intense beleving en diepe verwerking. Het wegwuiven van die beleving bevestigt juist het gevoel dat er iets mis is met je.

Standaard opvoedtrucjes zoals belonen of straffen

Oké, leuke anekdote. Ik heb welgeteld één keer mijn dochter geprobeerd te straffen. Toen ik nog niet beter wist en dacht dat het zou kunnen werken, want iedereen doet dit immers. Ik zette haar op de gang en toen ik haar daar op kwam halen, weigerde ze om mee terug te lopen naar de woonkamer….

Ik kwam vrij snel tot de conclusie dat het systeem van straffen en belonen voor mijn hooggevoelige kinderen niet werkt. Daar ben ik dus heel snel mee gestopt.

Maar wat helpt dan wel?

1. Benoem en erken de gevoeligheid

Leg je kind uit wat hooggevoeligheid is. Doe dit op een manier die past bij de leeftijd en ontwikkeling van je kind. Kinderen die begrijpen waaróm ze intenser reageren en vaak snel ‘vol’ zitten, zien zichzelf minder snel als raar.

2. Geef ruimte om te verwerken

Onzekerheid neemt vaak af zodra je jouw kind de tijd geeft om indrukken rustig te verwerken. Denk aan een moment alleen na school  zonder je kind meteen te bombarderen met allerlei vragen of, erger nog, activiteiten.

3. Reageer op het proces, niet op het resultaat

Perfectionisme bij hooggevoelige kinderen wordt vaak erger door prestatiegerichte feedback. Benoem juist de moeite en de poging: ‘Wat goed dat je het geprobeerd hebt, ook al vond je het spannend.’

4. Wees voorspelbaar bij nieuwe situaties

Kinderen worden onzekerder wanneer er onverwachte veranderingen zijn. Vooraf doorspreken wat er gaat gebeuren, met wie en hoe lang het ongeveer duurt, geeft hooggevoelige kinderen houvast.

5. Laat zien dat gevoeligheid vooral een kracht is

Hooggevoelige kinderen zijn vaak empathisch, creatief en scherp in het opmerken van details. Benoem juist die krachtige punten waarmee ze zich onderscheiden van anderen. Zo voelt het ‘anders zijn’ niet als last, maar ook als iets extra’s wat je uniek maakt.

Wanneer een steuntje in de rug welkom is

Soms is begrip thuis en meer inzicht in hooggevoelig genoeg om je kind meer zelfvertrouwen te geven. Maar bij sommige kinderen, zeker rond spannende periodes zoals de start van de brugklas, is onzekerheid hardnekkig en helpt het om er niet alleen voor te staan.

Als jij de worsteling van jouw onzekere kind herkent en je wil daar begeleiding in hebben (voor je kind of samen), dan denk ik daar graag in mee. Soms kan een ander perspectief net het verschil zijn tussen onzekerheid en meer zelfvertrouwen.